هر آنکه رنگ ما بگیرد به عرش کبریا نشیند



بررسی تاثیر نرخ ارز و نوسانات آن بر انگیزه هاي سرمایه گذاري در اقتصاد ایران

بررسی تاثیر نرخ ارز و نوسانات آن بر انگیزه هاي سرمایه گذاري در اقتصاد ایران


  1. مقدمه
    سرمایهگذاري یکی از اجزاي مهم تقاضاي کل است که نقش بسیار تعیین کنندهاي در نوسانات اقتصادي و
    رشد اقتصادي هر کشور ایفا میکند، لذا شناخت رفتار سرمایه گذاري در کانون توجه اقتصاددانان و سیاستگذاران
    اقتصادي بوده است. در واقع سرمایه گذاري به عنوان یکی از مسائل عمده اقتصادي مطرح بوده و براي ایجاد و
    تداوم رشد اقتصادي و تشکیل سرمایه در هر کشوري، به ویژه درکشورهاي در حال توسعه از اهمیت خاصی
    برخوردار است. در جامعه جهانی تنها کشورهایی در عرصه بین المللی موفق خواهند بود که توان فنی و تولیدي
    بالایی داشته باشند و براي این امر، سرمایه قابل ملاحظه اي مورد نیاز است.
    هر چند دیدگاه هاي متفاوتی در رابطه با رفتار سرمایه گذاري وجود دارد، ولی همگی آنها بر تاثیر سرمایه
    گذاري بر رشد اقتصادي صحه میگذارند. اغلب نظریه پردازان اقتصادي معتقدند که رشد بلند مدت و پایدار
    اقتصادي تحت تاثیر میزان و کارایی سرمایهگذاري است. عوامل متعددي از قبیل متغیرهاي پولی و مالی، سیاسی
    و ساختاري بر فرآیند سرمایهگذاري و در نهایت، رشد اقتصادي کشور تاثیر دارند. عدم اطمینان یکی از مهمترین
    مباحثی است که در اقتصاد مطرح شده است و این نااطمینانی میتواند ناشی از موارد زیادي از جمله عدم
    اطمینان در خصوص تورم، عدم اطمینان در مورد سیاستهاي دولت و بانک مرکزي و ... باشد. در این تحقیق عدم
    اطمینان نوسانات نرخ ارز مورد بررسی قرار میگیرد؛ زیرا به دلیل وابستگی اقتصاد ایران به درآمدهاي نفتی، نرخ
    ارز میتواند یکی از متغیرهاي تاثیرگذار به حساب آید.
    در واقع تغییرات نرخ ارز یکی از عوامل مهمی است که سرمایه گذاري در کشورهاي در حال توسعه را تحت
    تاثیر قرار میدهد. نوسانات شدید نرخ ارز در این کشورها عامل مهمی در ایجاد بیثباتی اقتصادي است. بنابراین
    بررسی میزان و نحوه اثرگذاري تغییرات نرخ ارز واقعی بر سرمایه گذاري میتواند راهگشاي مناسبی براي سیاست-
    گذاران و برنامهریزان اقتصادي براي سیاستگذاري ارزي و فراهم نمودن زمینهي لازم براي رشد اقتصادي باشد.
    در این تحقیق به بررسی اثر نوسانات نرخ ارز بر سرمایهگذاري ایران با استفاده از الگوي خود توضیحی با
    پرداخته میشود. ساختار پژوهش به این صورت است که در بخش دوم به پیشینه (ARDL) وقفههاي توزیعی

تحقیق، در بخش سوم به مبانی نظري و در بخش چهارم به ارائه روش تحقیق و مدل مورد استفاده پرداخته می-

شود. نتیجهگیري و پیشنهادات سیاستی نیز بخش پنجم را تشکیل میدهد.

  1. پیشینه تحقیق

پژوهشهاي متعددي در خصوص اثر نوسانات نرخ ارز بر سرمایهگذاري انجام شده است. در این قسمت به

برخی از تحقیقات انجام شده خارجی و داخلی اشاره میگردد.

1-2 . مطالعات خارجی

1972 ) به بررسی اثرات قیمت و عدم اطمینان هزینه بر سرمایهگذري پرداخته است. وي به ) هارتمن 1

بررسی اثرات افزایش عدم اطمینان در ستاده آتی، قیمتها، نرخ دستمزد و هزینههاي سرمایهگذاري توسط

شرکت پرداخته است. تابع تولید همگن از درجه یک بوده و افزایش هزینه نهایی سرمایهگذاري به صورت تصادفی

از دورهاي به دوره دیگر تغییر میکند.

1999 ) به بررسی رابطه بین سرمایهگذاري و عبور نرخ ارز پرداختند. محققین تاثیر نرخ ) کمپا وگلدبرگ 2

ارز بر سرمایهگذاري را مور بررسی قرار دادند. آنها نشان دادند که اهمیت هر یک از کانالها براي سود دهی

سرمایه و مفاهیم نرخ ارز به کشش تقاضا بستگی دارد.

2001 ) اثر روابط تجاري و نوسانات نرخ ارز واقعی بر سرمایهگذاري و رشد را با استفاده ) بلینی و گرین وي 3

1980 برآورد کردند. نتایج مطالعه - از مدل دادههاي تابلویی در 14 کشور جنوب صحراي آفریقا در دوره 1995

مزبور نشان داد که نوسانات نرخ ارز واقعی اثر منفی معناداري بر سرمایهگذاري دارد.

2001 ) رابطه سرمایهگذاري با نرخ مبادله را با استفاده از مدل دادههاي تابلویی مورد ) ناسی و پازلو 1

بررسی قرار دادند. نتایج تحقیق مزبور نشان میدهد که کاهش نرخ مبادله یک اثر مثبت از طریق کانال درآمد و

یک اثر منفی از طریق کانال هزینه بر سرمایهگذاري دارد.

2002 ) روابط پسانداز و سرمایهگذاري براي ژاپن و 10 کشورهاي آسیایی را مورد بررسی قرار ) سینها 2

داد. نتایج تحقیق مزبور نشان میدهد که رشد پس انداز باعث رشد سرمایهگذاري میشود.

2003 ) رابطه بین سرمایهگذاري و عدم اطمینان نرخ ارز را مورد بررسی قرار دادند. نتایج ) آتلاو و همکاران 3

مطالعه آنها نشان داد که نوسانات نرخ ارز به طور ویژهاي سرمایهگذاري را از طریق نهادههاي وارداتی کاهش داده

است. همچنین ثبات نرخ ارز ممکن است اثر مثبتی بر سرمایهگذاري داشته باشد. نتایج مطالعه آنها نشان داد که

کاهش نرخ ارز واقعی نقش مهمی در عملکرد سرمایهگذاري شرکتها از طریق کانال سود دهی ایفا میکند.

2005 ) به بررسی رابطه پسانداز و سرمایهگذاري براي چین با استفاده از آزمون همجمعی ) نرایان 4

استفاده کرد. نتیجه تحقیق وي نشان داد که سرعت همگرایی به تعادل ARDL پرداخت. وي از رویکرد

بلندمدت در چین بالا است.

2006 ) به بررسی اثر نرخ ارز بر قیمت کالاهاي سرمایهاي در صنایع مختلف پرداختند. ) لاندون و اسمیت 5

استفاده کردند. نتایج آنها نشان داد که حرکات نرخ ارز OECD آنها از مدل دادههاي تابلویی براي کشورهاي

اثر عمدهاي بر قیمت کالاهاي سرمایهاي صنایعی دارد که سرمایه بیشتري را وارد میکنند.

2011 ) اثر نوسانات نرخ ارز بر سرمایهگذاري در سطح کارخانه را در کلمبیا با ) کندیلوو و لبلهبیسیوگلو 6

بررسی نمودند. نتایج تحقیق مزبور حاکی از اثر منفی معنیدار نوسانات نرخ ارز واقعی GARCH استفاده از مدل

بر سرمایهگذاري است.

2-2 . مطالعات داخلی

آرمن و قربانی ( 1381 ) به بررسی اثرگذاري تغییرات نرخ ارز واقعی بر سرمایهگذاري در 8 زیر بخش صنعت

ایران طی دوره1350- 79 پرداختند. براي بیان رفتار سرمایهگذاري، مدلی بر اساس اصل شتاب انعطاف پذیر ارائه

کردند. نتایج تحقیق مزبور حاکی از این است که در صنایعی که سرمایهگذاري به تغییرات نرخ ارز واقعی حساس

است، تغییرات نرخ ارز واقعی تاثیر دوگانهاي بر سرمایهگذاي خواهد داشت. این اثرگذاري از دو کانال درآمد و

هزینه صورت میگیرد. همچنین میزان و نحوه واکنش سرمایهگذاري به تغییرات نرخ ارز واقعی در صنایع

مختلف بسته به میزان سود دهی آنها، متفاوت است.

اولادي و همکاران ( 1387 ) به بررسی عدم اطمینان نرخ ارز واقعی یر سرمایهگذاري بخش خصوصی با

و الگوي شتاب انعطاف پذیر پرداختند. نتایج تحقیق مزبور، نشان دهنده تاثیر منفی GRACH استفاده از روش

معنیدار عدم اطمینان نرخ ارز واقعی بر سرمایهگذاري بخش خصوصی است.

هادیان ( 1388 ) رابطه بین پسانداز و سرمایهگذاري داخلی در اقتصاد ایران را با استفاده از روش همجمعی

بررسی کرد. نتایج مطالعه وي حاکی از آن بود که با افزایش پسانداز، سرمایهگذاري داخلی افزایش و با کاهش

پسانداز سرمایهگذاري داخلی کاهش مییابد.

3-جمع بندي، نتیجه گیري و پیشنهادات سیاستی

نرخ ارز واقعی در هر کشوري از شاخص هاي اساسی و بنیادي در تعیین درجه رقابت بین المللی و تبیین

شرایط داخلی حاکم بر اقتصاد آن کشور به شمار می رود. آشفتگی و نوسان در عملکرد این شاخص از یک سو

مبین عدم تعادل در اقتصاد است و از سوي دیگر دلیل بی ثباتی بیشتر محسوب می شود. اقتصاد ایران نیز از این

قاعده مستثنی نیست و نرخ ارز یکی از عوامل تعیین کننده سرمایهگذاري کشور به شمار می رود.

هدف اصلی این پژوهش، بررسی اثر عدم اطمینان نوسانات نرخ ارز بر سرمایهگذاري خصوصی بوده است.

سیاستگذاران اقتصادي، به ویژه بانک مرکزي، وزارت اقتصاد و دارایی و وزارت صنعت و تجارت استفادهکنندگان

نتایج این تحقیق خواهند بود. آنها میتوانند براي تدوین سیاستهاي تجاري مناسب جهت اثرگذاري بهتر بر

فرایند سرمایهگذاري، از نتایج این تحقیق استفاده نمایند.

نتایج مدل نشان میدهد نوسانات نرخ ارز رابطه منفی و تولید ناخالص داخلی و نرخ ارز رابطه مثبت با

سرمایهگذاري خصوصی دارد. متغیر نوسانات نرخ ارز واقعی که مهم ترین متغیر الگو در این پژوهش بوده داراي

1- میباشد. بر اساس کشش به دست آمده در صورتی که عدم اطمینان نرخ ارز واقعی یک درصد / کشش 7

1 درصد کاهش می یابد. این رابطه منفی برآوردي بین سرمایه- / افزایش یابد، سرمایه گذاري در بخش خصوصی 7

گذاري و نوسانات نرخ ارز بر اساس مبانی نظري و واقعیات موجود اقتصاد ایران قابل توجیه است. عدم اطمینان در

نرخ ارز واقعی باعث عدم اطمینان در قیمتهاي آتی کالاها و خدمات میشود و کیفیت اطلاعات تهیه شده در

نظام قیمتها را کاهش میدهد. با توجه به این که سرمایهگذاران ریسکگریزند، لذا نوسانات نرخ ارز یک اثر

معکوس بر تصمیمگیريهاي سرمایهگذاري خواهد گذاشت. از سوي دیگر از آنجا که نرخ ارز واقعی به عنوان یک

شاخص بیانگر قدرت رقابتی کالاهاي داخلی نسبت به کالاهاي خارجی است، لذا هرگونه بی ثباتی و نا اطمینانی

در آن، تمایل تولیدکنندگان را در سرمایه گذاري کاهش می دهد.

با توجه به نتایج تحقیق میتوان پشنهادات و توصیههاي سیاستی زیر را مطرح نمود:

-1 از آنجاییکه نوسانات نرخ ارز واقعی اثر منفی بر سرمایهگذاري دارد، لذا این مساله باید به عنوان یک

موضوع مهم از سوي سیاستگذاران اقتصادي مد نظر قرار گیرد. به طوري که مقامات اقتصادي باید از

اتخاذ تصمیماتی که موجب نوسانات نرخ ارز میشود، اجتناب ورزند و سیاستهاي مناسب به منظور

ایجاد فضاي مطمئن براي سرمایهگذاري اتخاذ گردد.

( -2 همان گونه که در قسمت مبانی نظري و بر اساس نظرات هارتمن ( 1972 ) و ابل ( 1985،1984،1983

مطرح شد نوسانات نرخ ارز منجر به نوسانات قیمت میشود. این موضوع در سالهاي اخیر براي اقتصاد

ایران رخ داده است؛ به طوري که افزایش شدید نرخ ارز و بیثباتی آن منجر به بروز تورم لجام گسیخته

در ایران شده است. بنابراین پیشنهاد میشود دولت و بانک مرکزي از ابزارهاي مناسبی که می تواند

عرضه و تقاضاي ارز در بازار را کنترل کند، استفاده نماید که یکی از این ابزارهاي مفید، صندوق ذخیره

ارزي و توجه ویژه به صندوق توسعه ملی است.

-3 با توجه به تأثیرگذاري منفی نوسانات نرخ ارز بر سرمایهگذاري، لازم است سیاستهاي ارزي مناسبی

اتخاذ شود. این موضوع از آن جایی حایز اهمیت خواهد بود که متوجه شویم بخشی از واردات ایران را

تجهیزات سرمایهاي و همچنین کالاهاي واسطهاي تشکیل میدهد که براي فرایند سرمایهگذاري داخلی

ضروري هستند. لذا نوسانات نرخ ارز میتواند از این کانال نیز تاثیر نامطلوبی بر سرمایهگذاري داخلی

داشته باشد.

منابع

- اندرس، والتر. ( 1389 ). اقتصادسنجی سريهاي زمانی با رویکرد کاربردي. ترجمه مهدي صادقی و سعید شوال-

پور. انتشارات دانشگاه امام صادق (علیهالسلام).

- آرمن، سید عزیز و قربانی، ندا. ( 1381 ). بررسی اثر تغییرات نرخ ارز بر سرمایهگذاري در زیر بخشهاي صنعت

ایران.

.MINITAB - بزرگنیا، ابواقاسم و خرمی، مصطفی. ( 1386 ). تجزیه و تحلیل سريهاي زمانی با نرمافزار 14

انتشارات سخن گستر.

- توکلی، اکبر و سیاح، محسن. ( 1389 ). تاثیر نوسانات نرخ ارز بر فعالیتهاي کشور. فصلنامه پول و اقتصاد،

. شماره 4، تابستان 1389

- فرزین، محمدرضا؛ اشرفی، یکتا و فهیمیفر، فاطمه. ( 1391 ). بررسی اثر سرمایهگذاري مستقیم خارجی بر رشد

اقتصادي: تلفیق روشهاي سیستم دینامیک و اقتصادسنجی. فصلنامه پژوهشها و سیاستهاي اقتصادي،

.29- بهار 1391 ، سال بیستم، شماره 61 ، صفحات 62

- مرادپور اولادي، مهدي؛ ابراهیمی، محسن و عباسیون، وحید. ( 1387 ). بررسی اثر عدم اطمینان نرخ ارز واقعی

، بر سرمایهگذاري بخش خصوصی. فصلنامه پژوهشی اقتصادي ایران، سال دهم، شماره 35 ، تابستان 1387

.159- صفحات 176

- هادیان، ابراهیم. ( 1388 ). بررسی رابطه بین پسانداز و سرمایهگذاري در ایران با استفاده ازیک مدل تصحیح

.69- خطا. مجله برنامه و بودجه، شماره 45 ، صفحات 84

- Atella, V., G.E. Atzeni & P. Belvisi. (2003). Investment and Exchange Rate

Uncertainly. Journal of Policy Modeling 25, 811-824.

- Atella, V., G.E. Atzeni & P. Belvisi. (2003). Will the Euro be Beneficial on Firms

Investment Behavior? An Empirical Investigation on a Panel of Italian Firms. CEIS

Working Paper. No 180.

- Bahmani- Oskooee, M. and Hajilee, M. (2013). Exchange Rate Volatility and Its

Impact on Domestic Investment. Research in Economics 67, 1-12.

- Bleaney, M.F. and Greenaway, D. (2001). The Impact of Terms of Trade and Real

Exchange Rate Volatility on Investment and Growth in Sub-Saharan Africa. Journal

of Development Economics, Vol 65, 491-500.

- Campa, J. and Goldberg, L.S. (1999). Investment, Pass- through, and Exchange

Rates: Cross Country Comparison. International Economic Review40, 287-314.